ترجمه : دكتر آيدا روشن ضمير
اروپاييان معتقدند آزبست، سمي است اما کاناداييها معتقدند اگر از آن به صورت کنترلشده استفاده کنيم، خطري ندارد. اين درگيري را «جنگ آزبست» ناميدهاند.
توضيح عكس : الياف ذره بيني آزبست
آزبست، ماده معدني طبيعي است که به عنوان ماده نسوز در سقف خانهها، لولهها يا مواد ساختماني به کار ميرود. استنشاق فيبرهاي آن، باعث صدمه به ريه ميشود و ممکن است منجر به سرطان حنجره يا ريه شود. سازمان جهاني بهداشت اعلام کرده که همه انواع آزبست سرطانزا هستند و در پي آن بيش از 50 کشور جهان استفاده از آن را ممنوع کردهاند. با اين حال هر ساله حدود 125 ميليون نفر در معرض اين ماده کشنده قرار ميگيرند و حدود 100هزار نفر به علت بيماريهاي مرتبط با آن، جان خود را از دست ميدهند.
به تازگي چند مجله پزشکي به صادرات آزبست کانادا انتقاد کردهاند. کانادا هم مانند بسياري کشورها، استفاده از آزبست را در کشور ممنوع کرده است اما همچنان يکي از صادرکنندگان عمده آن به ساير کشورها به خصوص کشورهاي در حال توسعه است. کانادا بعد از روسيه، قزاقستان و برزيل، چهارمين صادرکننده بزرگ آزبست در جهان است. سال گذشته اين کشور 150 هزار تن آزبست را به کشورهاي هند، اندونزي و فيليپين صادر کرد. در اين کشورها قوانين عمدهاي براي حفاظت از جان افراد در برابر آزبست وجود ندارد. اما در خود کشور کانادا، دولت ميليونها دلار براي خارج کردن اين ماده سمي در ساختمانها در سراسر کشور هزينه کرده است. در اين کشور، بسياري از نهادها و مجامع از جمله انجمن سرطان کانادا، صادرات آزبست به کشورهاي فقير را غيرقابلقبول خواندهاند.
توضيح عكس : يكي از كاربردهاي آزبست به عنوان عايق سقف منازل مي باشد
بيشتر منابع آزبست کانادا در کبک قرار دارد و سالانه 260 هزار تن آزبست سفيد از آنجا استخراج ميشود. از صادرات آن به ساير کشورها، مبالغ هنگفتي نصيب اين کشور ميشود. يکي از مدافعان حقوق بشر در کانادا رسما اعلام کرده که صادرات آزبست به کشورهاي فقير در کنار عدم آگاهي آنها از خطرات اين ماده کاملا برخلاف معيارهاي حقوق بشر است و بايد جلوي آن گرفته شود.
دولت کانادا توجيه ميکند؟
البته شرکتهاي دخيل در استخراج آزبست هم توجيهاتي براي اين کار دارند. آنها ميگويند: «اين آزبست فقط به کارخانجاتي ارسال ميشود که مطمئن هستيم، استفاده مسوولانهاي از آن ميکنند! بهعلاوه ما با استفاده از بروشور و تصاوير و مجلات، افراد را در مورد اين ماده و خطرات آن آگاه ميسازيم!»
سخنگوي وزير منابع طبيعي کانادا هم گفته است: «سياست کانادا در استفاده کنترلشده از آزبست کاملا دقيق و مشخص است و مسووليتي را متوجه اين کشور نميسازد. اگر استفاده از آن و قرار گرفتن در معرض آن، در شرايط کنترل شده باشد، خطرات به حداقل ميرسد. به عنوان نمونه اگر اين ماده توسط ماده ديگري پوشانده شود، خطري براي افراد ايجاد نميکند.» با اين وجود مخالفان به تلاشهاي خود براي انصراف اين کشورها به فرستادن آزبست به کشورهاي در حال توسعه ادامه ميدهند و قرار است اين هفته تظاهرکنندگاني در لندن، کبک و بعضي شهرهاي آسيايي به خيابانها بيايند تا خواستار ممنوعيت جهاني عليه استفاده از آزبست در مواد ساختماني شوند.
آزبست چيست و چه ميکند؟
آزبست (پنبه کوهي) نام گروهي از ترکيبهاي معدني منيزيم و سيليس است که در طبيعت به صورت الياف معدني و سنگ، يافت ميشود. اين ماده مقاومت زيادي در برابر گرما و آتش دارد و به عنوان مواد نسوز به کار ميرود.
تاريخچه کشف اين ماده به 2300 سال پيش بازميگردد که طي آن يکي از شاگردان ارسطو در کتاب خود که درباره سنگهاست به مادهاي شبيه چوب اشاره کرده که در اثر اختلاط با نفت ميسوزد اما آسيب نميبيند. اين ماده بعدها آزبست نام گرفت. در سال 1820 دانشمندي ايتاليايي براي اولين بار لباس ضدآتش را با الياف آزبست توليد کرد و در اوايل قرن 20 نيز يک اتريشي، با مخلوط کردن آن با سيمان، موفق به توليد سيمان نسوز شد. از آن به بعد استفاده از اين ماده در صنايع، افزايش يافت. به عنوان نمونه به عنوان عامل افزايش مقاومت سيمان در لولههاي سيماني و قطعات پوششي سقف (به عنوان عايق) عامل افزايشدهنده نقطه اشتعال در منسوجات (ساخت انواع لباسهاي نسوز)، افزايش مقاومت لنتهاي ترمز و کلاچ در برابر سايش، ماده پرکننده در آسفالت، رنگهاي شيميايي کاشي و پلاستيکها.
خطر آزبست براي سلامت انسان
الياف آزبست ميتواند تبديل به ذرات بسيار ريز و غيرقابلرويتي شود که هنگام تنفس به اعماق شش نفوذ کرده و براي هميشه در آنجا باقي بماند. با گذشت زمان اين ذرات در اثر تحريکات مداوم ممکن است سبب بيماريهايي مانند آزبستوزيس، سرطان ريه يا حنجره يا بيماري مزوتليوما شوند که همه آنها کشنده هستند.
کارگران ساختماني بيش از ديگران در معرض خطر اين ماده هستند و بايد هنگام کار با آن، از لباسهاي مخصوص استفاده کنند.
البته اين ماده به مقدار کمي در طبيعت هم وجود دارد و ممکن است وارد آبها شود. اما بررسيها نشان داده که ميزان آزبست موجود در آب آشاميدني از نظر سلامتي، زيانآور نيست.
ممنوعيت استفاده از آزبست
مصرف آزبست از حدود سال 1980 ميلادي در کشورهاي صنعتي به شدت کاهش پيدا کرده اما مصرف آن در بسياري از کشورهاي در حال توسعه در حال افزايش است.
در سال 1996 نخستوزير فرانسه فرماني مبني بر منع استفاده از آزبست صادر کرد که در آن استفاده از آزبست در تمامي محصولات تا سال 2001 محدود و سپس کاملا قطع شود.
منابع :
AP
هفته نامه سلامت
بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود