پروتکل حفاظت از لایه ازن

۲۵ سال پیش در چنین روزی پروتکل حفاظت از لایه اوزن به تصویب رسید. کاهش تدریجی و حذف مصرف مواد مخرب لایه اوزن هدف این پروتکل است. مروری داریم بر دستاوردهای این عرصه در این ۲۵ سال.
نخستین بار در سال ۱۹۸۵ بود که دانشمندان وجود حفره‌ای در لایه اوزن بر فراز قطب جنوب را اثبات کردند. دو سال بعد در ۱۶ سپتامبر سال ۱۹۸۷ در مونترال کانادا پروتکل بین‌المللی حفاظت از لایه اوزن تصویب شد و به امضای برخی از کشورها رسید. پروتکل مونترال از اول ژانویه ۱۹۸۹ اجرایی شد.
از زمان تصویب پروتکل مونترال ۲۵ سال گذشته است. با این همه امروز نیز سرنوشت حفره ایجاد‌ شده در این لایه مشخص نیست. هنوز نیز نمی‌دانیم، لایه اوزن چه زمانی به حال اولیه خود باز خواهد گشت؟
با وجود این پروتکل مونترال برای حفظ محیط زیست جهان پیروزی محسوب می‌شود. تا کنون ۱۹۷ کشور این پروتکل را امضا کرده و متعهد به محدودسازی یا حذف مواد به‌وجود آوردنده این حفره شده‌اند. ایران نیز ۲۳ سال است که به عضویت این پروتکل در آمده است.
دهه "سبز"
دهه سال‌های ۱۹۸۰ را می‌توان نخستین دهه توجه عمومی به مباحث و چالش‌های  زیست‌محیطی نامید. در میان چالش‌های دشوار زیست‌محیطی می‌توان چالش مربوط به مبارزه با حفره لایه اوزن را به نسبت آسان نامید. علت آن است که از ابتدا روشن بود چه چیزی این لایه محافظتی اطراف زمین در برابر اشعه خورشید را تخریب کرده است.
گازهای کلروفلوئوروکربن (FCKW) که اثر گلخانه‌ای دارند مسبب ایجاد این سوراخ شناخته شده‌اند. این گازها در یخچال‌ها و دیگر مواد خنک‌کننده‌، برخی اسپری‌ها و مواد ضد عفونی‌کننده وجود دارند.
گازهای کلروفلوئوروکربن‌ قادرند تا سال ۲۰۵۰ لایه اوزن را نابود کنند و پیامد این روند نیز روشن است: افزایش شدید سرطان پوست.
آن چه که مبارزه با بزرگ‌تر شدن حفره لایه اوزن را آسان‌تر می‌کرد علاوه بر شناخت علت، شناخت چاره هم بود. از همان ابتدا روشن بود که چه گازهایی را باید جایگزین گازهای مخرب کرد.
به مرور گازهایی که کمترین اثر تخریبی بر روی این لایه دارند شناخته و به دنیا معرفی شد. همچنین تلاش شد تا در محصولات جدید مواد تخریب‌کننده لایه اوزن کمتر استفاده شود.
برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) نشان‌گر آن است که بین سال‌های ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۸ استفاده از مواد مخرب لایه اوزن در محصولات جدید در سراسر دنیا ۹۷ درصد کاهش یافته است.
شواهدی که تا کنون به دست آمده نشان‌دهنده روندی رو به بهبود در مبحث حفره لایه اوزن است. اکثر پژوهشگران بر این نظرند که بازسازی کامل لایه اوزن به نحوی که بتواند به طور کامل وظیفه حفاظت از ساکنان کره زمین در برابر ‌پرتو خورشید را انجام دهد تا میانه این قرن به طول خواهد انجامید.

--------------------------

منبع : دویچه وله

آرسنیک ، چاشنی آب آشامیدنی بنگلادشیها

آب آشامیدنی آلوده به ماده سمی آرسنیک، بیش از ٧٧ میلیون نفر را در بنگلادش در معرض یکی از بزرگ‌ترین مسمومیت‌های دسته جمعی تاریخ و مرگ زود هنگام قرار داد.
به گزارش سی ان ان، سازمان جهانی بهداشت این فاجعه را بعد از حادثه سال ١٩٨٤ در بوپال  هند و حادثه سال ١٩٨٤چرنوبیل در اوکراین، یکی از بزرگ‌ترین مسمومیت‌های دسته جمعی خوانده‌ است.

گزارشی که در مجله پزشکی بریتانیا منتشر شد، نشان می‌دهد که ٧٧ میلیون نفر از مردم بنگلادش به سطح سمی آرسنیک مسموم شده و چند دهه از زندگی خود را از دست داده‌اند.
یک گروه ١٢ هزار نفری بین المللی، متشکل از تیم‌های پژوهشی از شیکاگو، نیویورک و بنگلادش در دهه گذشته با بررسی میزان آرسنیک آب مصرفی عده‌ای در بنگلادش میزان مرگ و میر حاصل از چاه های آلوده را بررسی کرده‌اند.
در پایان مطالعه مشخص شد که یک پنجم از مرگ و میرها با مصرف سطح سمی آرسنیک ارتباط مستقیم داشته است. این در حالی است که تاثیر دلهره‌آور آب چاه‌ها با ماده مسموم، بر جمعیت، طول می کشد.
این مشکل از دهه‌های پیش مشخص شده بود اما تاثیر کشنده آن در این حد روشن نبوده اشت.
این مسمومیت از جایی ناشی می‌شود که گروه‌های توسعه روستایی در سراسر بنگلادش به جای استفاده از آب رودخانه ها به آب آلوده و کثیف چاه‌ها اکتفا کرده‌اند.
مطالعه نشان می‌دهد که یک چهارم از کسانی که در معرض آرسنیک بالای ٧٠ درصد قرار گرفته‌اند دچار مرگ و میر زودرس خواهند شد.
باوجود تلاش پژوهشگران برای یافتن راه‌هایی برای مقابله با این آسیب، اثر این ماده سمی بر کسانی که تاکنون آن را مصرف کرده‌اند تا ده‌ها سال باقی خواهد ماند.
سایر پژوهش‌ها نشان می‌دهد حتی اگر مصرف آب از چاه های آلوده بلافاصله متوقف شود، از بین بردن عوارض منفی ناشی از مصرف بیش‌ از حد آرسنیک ٢٠ سال طول می‌کشد.
این مسمومیت از جایی ناشی می شود که گروه‌های توسعه روستایی در سراسر بنگلادش به جای استفاده از آب رودخانه‌ها به آب آلوده و کثیف چاه‌ها اکتفا کرده‌اند.
آرسنیک به حدی کشنده است که برای نخستین بار دشمنان ناپلئون بناپارت وقتی در جزیره سنت هلن تبعید بود، تئوری مسموم کردن او را از طریق مصرف مداوم ارسنیک در سر پروراندند.
از مشتقات آرسنیک در صنایع مورد استفاده در ذوب فلز و یا صنایع تولیدی حشره‌کش‌ها نیز استفاده می‌شود.
این ماده به مقدار زیاد در خاک و سنگ بنگلادش یافت می‌شود و از این طریق به آب مصرفی ده‌ها میلیون بنگلادشی راه یافته است.

اثرات مثبت اجرای پروژه های به دام اندازی و ذخیره کربن CCS

معضل مهمي كه در قرن حاضر بشر با آن برخورد نموده است مسئله افزايش گازهاي گلخانه اي و بخصوص دي اكسيد كربن است كه منبع اصلي آن احتراق سوختهاي فسيلي است. بخش اعظم اين گاز در فرآيندهاي توليد انرژي توليد مي شود و از اين رو كنترل انتشار اين گاز ، محدوديتهايي را براي مصرف سوختهاي فسيلي ايجاد مي كند.

پروژه های به دام اندازی و ذخیره کربن ^۱

معضل مهمي كه در قرن حاضر بشر با آن برخورد نموده است مسئله افزايش گازهاي گلخانه اي و بخصوص دي اكسيد كربن است كه منبع اصلي آن احتراق سوختهاي فسيلي است. بخش اعظم اين گاز در فرآيندهاي توليد انرژي توليد مي شود و از اين رو كنترل انتشار اين گاز ، محدوديتهايي را براي مصرف سوختهاي فسيلي ايجاد مي كند. قدرتهاي اقتصادي دنيا كه از بزرگترين توليد كنندگان سوختهاي فسيلي محسوب مي شوند نيز از هم اكنون به فكر چاره افتاده اند تا با استفاده از روشهايي جلوي كاهش تقاضا براي اين سوختها را بگيرند و بازارهاي خود را حفظ كنند. از سوي ديگر مجامع علمي و محيط زيستي در تلاش هستند تا غلظت دي اكسيد كربن را در جو زمين طي قرن بيست و يكم در حد  450ppm حفظ نمايند. ماحصل اين تلاشها كه در برنامه هاي مربوط به پروتكل كيوتو و برنامه هاي بعدي آن متجلي شده است تعريف پروژه هايي است كه در 6 گروه كلي قرار مي گيرند :
- به دام اندازي و ذخيره دي اكسيد كربن
- بيوتكنولوژي و انرژي بيومس
- سيستم هاي هيدروژني
- انرژي هسته اي
- انرژي باد و خورشيدي
- فناوري استفاده از انرژي در انتهاي فرآيندها ^۲
در اين ميان استفاده از تكنولوژي به دام اندازي و ذخيره كربن (CCS) براي توليد كنندگان سوختهاي فسيلي بسيار جالب توجه مي نمايد چرا كه ضمن حفظ بازارهاي آنها ، فعاليتشان را به عنوان يك فعاليت پاك مطرح مي كند. اما ببينيم به دام اندازي و ذخيره دي اكسيد كربن چه معنايي دارد؟
اين پروژه در چارچوبهاي متفاوتي قابل اجرا است كه همه آنها از يك اصل كلي پيروي مي كند و آن تزريق گاز دي اكسيد كربن در زير سطح زمين در مناطقي است كه از لحاظ ژئولوژيكي قابليت نگهداري اين گاز را داشته باشند.
در اين تكنولوژي گاز دي اكسيد كربن قبل از احتراق (از سوخت ورودي) در حين احتراق و يا پس از احتراق از گازهاي خروجي جدا شده و به اعماق زمين تزريق مي گردد. زمين مورد نظر بايد تخلخل لازم را براي نگهداري اين گاز داشته باشد. ضمن آنكه اين گاز مي تواند در داخل آب نمك حل شده و چگالي بيشتري نسبت به شوري پيدا كند و در نتيجه در زير آبهاي زيرزميني محبوس گردد.

بنابراين ذخيره گاه مناسب براي اين گاز مناطق متخلخلي است كه زير لايه هاي سنگي قرار گرفته اند. از اين مناطق نفت خيز و گازخيز و يا ساختارهاي نمكي گزينه هاي مناسبي براي اين كار به شمار مي روند. در حال حاضر در برخي نقاط جهان از اين تكنولوژي براي افزايش فشار مخازن نفت استفاده مي شود. بدين صورت كه با تزريق گاز CO2 در داخل مخزن چاه نفت ، ‌نفت از درون چاه به بيرون فوران مي كند ( در ايران اين كار را با تزريق گاز طبيعي انجام مي دهند). يكي ديگر از پروژه هاي CCS عبارت است از ساخت نيروگاه ها با انتشار صفر دي اكسيد كربن^۳ (ZEP) . در اين نيروگاهها كربن سوخت قبل از احتراق از آن حذف مي شود و براي تزريق به اعماق زمين فرستاده مي شود و سوخت نيروگاه با هيدروژن موجود در سوخت قبلي تأمين مي شود.
تا سال 2020 پيش بيني شده كه نزديك به 7275 مگا وات برق در سال از اين طريق توليد گردد كه بخش اعظم آن يعني 5700 مگاوات آن در اروپا خواهد بود. با اين كار نزديك به 58 ميليون تن در سال گاز CO2 كاهش خواهد يافت.
براساس پيش بيني هاي انجام شده براي اين كه غلظت CO2 در جو در حد ppm 550 باقي بماند لازم است در سال 2020 برابر 257 ميليون تن CO2 كاهش يابد و در سال 2040 اين رقم به 2160 ميليون تن و در سال 2100 به 22332 ميليون تن مي شود.
اميدها مي رود تا با استفاده از اين روشها بتوان ميزان گازهاي گلخانه اي منتشره در جو را كنترل نمود، بخصوص توليدكنندگان زغال سنگ در دنيا بسيار به اين روش اميد دارند و پيش بيني مي كنند با اين كار نزديك به 90% - 80% از انتشار گازهاي گلخانه اي ناشي از زغال سنگ را كاهش دهند. براساس محاسبات به عمل آمده پروژه CCS براي هر تن كاهش CO2 معادل 40 تا 90 دلار آمريكا هزينه خواهد داشت.

---

1- carbon capture and storage projects

۲- End use energy technologies

۳-  zero emition power plant
 

---

منبع : www.hdr.undp.org